Soạn Ngữ văn 9 Kết nối bài 1: Thực hành tiếng Việt

a. Cụm từ in đậm trong các câu đều là những câu chuyện, sự tích nào đó.

b. Tác dụng của từng cụm từ in dậm trong câu:

• Ở câu thứ nhất, là điển tích núi Vọng Phu. Đó là câu chuyện người đàn bà bồng con ngóng chồng đến hóa đá. Đây là biểu tượng của tình yêu sâu nặng, lòng chung thuỷ sắt son, khát vọng gắn bó bền chặt giữa vợ chồng. Trong lời than trước khi trẫm mình xuống sông, Vũ Nương nhắc điển tích này để làm nổi bật sự xót xa của mình: đến tình cảnh đáng thương của nàng Vọng Phu, Vũ Nương cũng không thể có được. Điều đó có nghĩa bi kịch của nàng sâu sắc hơn nhiều.

• Ở câu thứ hai, là điển tích Mỵ Nương và Ngu Cơ. Hia người phụ nữ này đều mang điểm chung là khi họ chết đi nhưng trong lòng không hề phản bội, vẫn một lòng chung thủy. Vũ Nương nhắc đến hai điển tích này để muốn rằng sau khi mình ra đi người đời không hoài nghi về phẩm giá của chính mình.

• Câu văn thứ ba là lời Phan Lang nói với Vũ Nương khi tình cờ gặp nàng nơi cung nước. Ở dây, Phan Lang nhắc đến điển tích về Tào Nga và Tinh Vệ - những người con gái có cái chết hoàn toàn không giống với việc lựa chọn cách trẫm mình vì oan khuất của Vũ Nương.Do vậy, theo Phan Lang, cách hành xử của Vũ Nương cũng phải khác: khuyên nàng nghĩ đến chồng con, nghĩ đến quê nhà

• Câu văn cuối cùng, Vũ Nương sử dụng điển cố “ngựa Hồ gầm gió bắc, chim Việt đậu cành nam” để nói về nỗi nhớ canh cánh trong lòng. Dù giờ sống dưới thủy cung, nhưng nàng vẫn luôn đau đáu nhớ về quê hương mình. Điều này cũng thể hiện được tính cách của Vũ Nương: một người trọng tình trọng nghĩa.

c. Tác dụng của việc sử dụng những cụm từ đó trong ngữ cảnh.

Nổi bật lên vẻ đẹp, giá trị bên trong của nhân vật Vũ Nương. Từ đó khắc họa sâu sắc thông điệp tác giả muốn truyền tải.

1. Kinh nghiệm

2. Kì vọng

3. Thích nghi

4. Ngộ nghĩnh

Chính thể có nghĩa là hình thức tổ chức của một nhà nước. Chỉnh thể có nghĩa là khối thống nhất gồm các bộ phận có quan hệ chặt chẽ không thể tách rời của một đối tượng.

Từ đó có thể thấy câu a dùng từ chỉnh thể, câu b dùng từ chính thể thì mới đúng.

1. Biện pháp tu từ chơi chữ trong câu là : Sử dụng từ đồng âm “chín”. Tác giả sử dụng từ đồng âm “chín” ( chín chắn, thành thạo) đồng âm với “chín” (số 9) để tạo tính dí dỏm, hài hước. 

2. Từ "phụ" trong "đậu phụ" đồng âm với "phụ" trong "cha".Từ "mẫu" trong "ích mẫu" đồng âm với "mẫu" trong "mẹ". Tác dụng của việc chơi chữ này chính là tạo sự liên kết giữa hai vế câu, thể hiện sự quan tâm của con cái đối với cả cha và mẹ. Làm cho câu ca dao thêm duyên dáng, dễ nhớ.

3. Sử dụng từ có nghĩa tương đồng- “giậu – rào” và “cáo – mèo”, tạo cho câu có ý nghĩa dí dỏm, hài hước. 

4. Dùng từ trái nghĩa- “cả thúng…bánh ít”; “trầu cả khay…trầu không”.-> Tạo nên một câu đố bất ngờ, thú vị.

5. Sử dụng từ gần nghĩa “nếp, gạo”; “xôi, cơm”-> Tạo ra sự hài hước dí dỏm.

6.  Sử dụng từ đồng âm khác nghĩa. Từ đá có thể hiểu là vật liệu khoáng sản, nhưng cũng có thể hiểu là hành đồng “đá”. Biện pháp tu từ chơi chữ đồng âm này đã t, tạo nên sự bất ngờ và hóm hỉnh cho câu nói.

7. Sử dụng các danh từ chỉ con vật như Hươu, Nghé,Nai, bò, cũng đồng thời là tên người, địa danh. Sử dụng các từ đồng âm như vậy đã thể hiện sự dí dỏm, hài hước cho câu ca dao.

8. Sử dụng cách nói lái “cá đối, cối đá”; “mèo cái, mái kèo”… Tạo cảm giác thú vị, bất ngờ.

k.  Dùng lối điệp âm- “Một trăm, không ai, chẳng ai”. Tạo ấn tượng thú vị đặc    sắc cho câu

1. Biện pháp tu từ điệp thanh có trong câu là từ cắt- thắt. Tác dụng: Tạo tính liên kết, cũng như diễn tả nỗi buồn khi mất đi một người bạn.

2. Biện pháp tu từ điệp thanh được thể hiện qua sử dụng lặp lại một loạt âm tiết có cùng thanh điệu.  Tác dụng chính Nhấn mạnh nỗi buồn của tác giả.Tạo nên âm hưởng du dương, êm ái, gợi cảm giác buồn man mác.Góp phần thể hiện tâm trạng của tác giả: bâng khuâng, xao xuyến trước cảnh thu tàn

3. Biện pháp tu từ điệp thanh: Kết hợp sử dụng lặp lại thanh điệu theo từ nhóm “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” và lặp lại một loạt âm tiết có cùng thanh điệu (thanh bằng) “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”. Tác dụng: Khắc hoạ một không gian vừa có chiều cao, bề rộng, độ sâu của thiên nhiên miền Tây – nơi đoàn binh Tây Tiến hành quân đi qua vừa hùng vĩ, vừa hoang sơ dữ dội. Tạo dựng khung cảnh hiểm trở của vùng rừng núi và tính chất khốc liệt của cuộc hành quân.

- Biện pháp điệp vần: dương…hương. Có tác dụng nhấn mạnh sự cô đơn dưới “bóng dương” đã làm tâm trạng sầu càng thêm sầu, buồn càng thêm buồn. Sự cô đơn như bao trùm, cùng nỗi nhớ về vùng đất xưa mà tuôn lệ.

Điển tích, điển cố được sử dụng như thế nào trong văn bản chủ yếu có nguồn gốc từ Trung Quốc hoặc từ văn học cổ trong nước. Bên cạnh đó, còn có một số điển tích từ văn học Châu Âu hay thần thoại Hy Lạp. 

Con người càng lúc càng đông.
Thạch Sanh thì ít, Lý Thông thì nhiều.

=> Câu thơ có đề cập tới “Thạch Sanh và Lý Thông” dựa vào câu chuyện Thạch Sanh ở đây Thạch Sanh chỉ con người có phẩm chất thẳng thắn, hiền lành và tốt bụng luôn giúp đỡ người khác. Ngước lại khi nói Lý Thông là chỉ người mưu mô và gian xảo. 

- Các yếu tố Hán Việt đồng âm : các yếu tố đồng âm được biểu thị bằng những chữ viết khác nhau, nhờ vậy, nghĩa của chúng có sự phân biệt rõ ràng. ( Ví dụ: đại điện - đại ngôn; thủ trưởng - thủ môn,...) 

- Các yếu tố Hán Việt gần âm: cũng rất dễ gây nhầm lẫn về nghĩa (tri thức - trí thức) 

Chữ “tân” trong từ tân gia mang nghĩa là nhà mới

Trong ngữ cảnh của từ “tân gia” chỉ lễ để vào nhà mới) 

Còn những từ còn lại: 

+ “Lễ tân”, “tân” chỉ những người đến tham dự lễ, tức là khách. 

+ “Tân y” là quần áo mới

+ “tân lang” là nghĩ chú rể mới.